Boscy bracia

Powracam jeszcze raz do artykułu Moniki Kropej The Horse as a Cosmological Creature In the Slovene Mythopoetic Heritage (SMS). Przywołuje ona w tekście Kresnika, postać z folkloru Słowian bałkańskich. Utożsamia go, ze znanym z tekstów historycznych, Perunem. Byłby zatem Kresnik sfolkloryzowanym Perunem. Jeżeli tak, to należałoby oczekiwać, że w tekstach folkloru można będzie znaleźć ślad jego walki ze smoczym oponentem. Faktycznie Kresnik w podaniach słoweńskich ma wroga, o wyraźnie żmijowym, chtonicznym charakterze. 

Czort

Zwie się on różnie, m.in.: Veles, Zmaj, Kačji kralj, Krut, Vož, Sas, Triglav, Trdoglav, Krutoglav, Protoglav, Črt, Trot, Trod, Bes. Imiona: Veles, Zmaj, Vož odnoszą się bezpośrednio do rekonstrukcji mitu kosmogonicznego! Imię Triglav potwierdza hipotezę, że szczeciński Trzygłów, jest odpowiednikiem Welesa! 

Artystyczne przedstawienie Welesa

Imiona: Črt i Bes, pokazują, że kompetencje Welesa, w kulturze ludowej chrześcijańskich Słowian częściowo przejęły istoty demoniczne, czarty i biesy (porównaj polskiego czarta, diabła, który przedstawiany jest jako demon rogaty). 

XIII-wieczne przedstawienie Diabła

Okazuje się jednak, że interpretacja Kresnika, jako odpowiednika Peruna, nie jest oczywista. Zmago Šmitek, w artykule Kresnik: An Attempt at a Mythological Reconstruction (SMS, ten sam numer co poprzednio) przywołuje też inne konotacje tej postaci. W wielu tekstach ma on charakter baśniowego herosa, czy czarodzieja. Niektórzy widzą w nim personifikację słońca, lub też odpowiednika Świętowita. W niektórych tekstach występuje też w towarzystwie brata bliźniaka i siostry. W mitologii i folklorze zjawiskiem dość częstym jest nakładanie się funkcji różnych postaci. I tak fiński zaklinacz Väinämöinen ma wiele cech zarówno herosa kulturowego, szamana, jak też boga magii, jakim częściowo był skandynawski Odyn. Ciekawa jest natomiast informacja o występowaniu opowieści związanych z braćmi bliźniakami. Może się to odnosić do występującego w religiach indoeuropejskich mitu dioskurycznego! Jeżeli trzymać się tezy Dumézila, o trójfunkcyjności panteonu w mitologiach indoeuropejskich, to należałoby też u Słowian doszukać się resztek mitu o braciach bliźniakach! W funkcji trzeciej, związanej z rzemiosłem i płodnością, widział właśnie Dumézil pary bliźniacze. W mitologii indyjskiej mieli to być Aświnowie, u Germanów, wspominani przez Tacyta Alkowie, lub późniejsze rodzeństwo Frey – Freya, Njord – Nerthus; u Greków mamy dioskurów – Kastora i Polideukesa, w tradycji rzymskiej – Romulusa i Remusa; u bałtów – Dievas dēli (synowie Dievsa, słońca, nieba). Gieysztor w rekonstrukcji mitologii słowiańskiej, przywołuje znane z historiografii i folkloru polskiego domniemane bóstwa Lela i Polela. Dowodem na istnienie bliźniaczych postaci w mitologii Słowian ma być też dwugłowe, zrośnięte przedstawienie kultowe z jeziora Tollensee. Niewątpliwie zagadnienie postaci dioskurycznych u Słowian należy znacznie pogłębić. Istnienie jednak motywów bliźniaczych w opowieściach o Kresniku, potwierdza obecność tego motywu w ich mitologii.

Przedstawienie bliźniaczego bóstwa z jeziora Tollensee w Meklenburgii (XI -XIIw)