sobota, 19 lipca 2014

Słowianie i Bizancjum


Justynian, fragment mozaiki.
W VI w. cesarz bizantyński Justynian obwarował, lub ukończył obwarowanie, limesu naddunajskiego. Granica na Dunaju miała chronić cesarstwo Rzymskie przed najazdami kolejnych fal barbarzyńców. Bałkany już wtedy były dość zrujnowane po rajdach Hunów i plemion germańskich dokonanych w poprzednich wiekach. Armia stacjonująca w europejskiej części, szczególnie nad Dunajem właśnie, była dość niewielka. Cesarstwo ponosiło poważny wysiłek militarny i gospodarczy związany z wojnami w Italii i północnej Afryce. Dzięki sukcesom Belizariusza i Narsesa - wybitnych wodzów rhomajskich, Bizancjum na chwilę odzyskało część ziem zachodniorzymskich. Północnej granicy cesarstwa bronił magister militium per Thracias Chilbudiusz. Przez chwilę, aż do śmierci poniesionej w walce, bronił Dunaju przed próbującymi sforsować go Słowianami. Słowianie coraz śmielej jednak przeprawiali się na teren Cesarstwa, grabiąc pozostałe jeszcze majątki rhomajów. Wraz z pojawieniem się Awarów, którzy podporządkowali sobie grupy Słowian, ataki na cesarstwo nabrały intensywności, a sami najeźdźcy zagrozili samemu Konstantynopolowi. Słabość Bizancjum wynikała ze zniszczeń gospodarki półwyspu Bałkańskiego, militarnego zaangażowania w groźną wojnę z Persami, wewnętrznych walk o władzę, oraz z sojuszu militarnego Słowian i Awarów. W VII wieku, w czasie panowania cesarzy Herakliusza i Maurycjusza, oraz zwycięstw nad Persami, padła ostatecznie granica na Dunaju. Upadły wielkie antyczne miasta Viminacjum i Singidunum (dzisiejszy Belgrad). Szybko Słowiańskie plemiona zalały Cesarstwo: cały Peloponez, aż po wyspy na Morzu Śródziemnym. Bizancjum odzyskało granicę na Dunaju dopiero w okresie renesansu X i XI wieku, za panowania Wasylego (Bazylego) II.

Na terytorium Słowacji, w miejscowości Bíňa, odnaleziono skarb naczyń srebrnych i monet bizantyjskich, datowany na VII wiek. Może skarb ten jest właśnie materialnym dowodem na militarno - łupieską aktywność Słowian na terytorium Cesarstwa?

Fragment bizantyjskiego skarbu z terenu Słowacji, Bíňa/Bratysława, fot. autora.

Fragment bizantyjskiego skarbu z terenu Słowacji,  Bíňa/Bratysława, fot. autora.

Awarskie okucia, Bratysława, fot. autora.

Hełm z epoki wędrówek ludów (mógł należeć do germańskiego lub bizantyjskiego wojownika), Bratysława, fot autora

Viminacjum, ruiny, fot. autora

Późnorzymski, zdobiony hełm, Belgrad, fot. autora.

Późnorzymski, zdobiony hełm, Belgrad, fot. autora.
Bibliografia:

1. Mączyńska, M. Światło z popiołu. Wędrówki ludów w Europie w IV i V wieku. Wyd. TRIO, Warszawa, 2013
2. Turlej, St.  Upadek granicy cesarstwa na Dunaju [w:] Barbarzyńcy u bram imperium, Kraków, 2010.
3. Zosimos Nowa historia, Inst. Wydawniczy PAX, Warszawa, 2012.

środa, 2 lipca 2014

Wielkie Morawy - pierwsze słowiańskie kościoły

Historia Wielkich Moraw ma coś szczególnego w sobie. Może dlatego, że jest to historia państwa, którego nie ma, a jednak jest zarazem? Nie ma obecnie państwa o takiej nazwie, ale jest kraina geograficzna. Jest również tradycja, do której odwołują się zarówno Czesi, jak i Słowacy. Inny powód, dla którego Morawy są szczególne, to fakt, że na potrzeby liturgii w tym państwie dwóch zdolnych romajów (bizantyńczyków) z Thessalonik (Sołunia) stworzyło alfabet słowiański. Uczniów braci sołuńskich wygnano z Moraw; udali się oni na teren Bułgarii. To dzięki nim jednak powstał później alfabet, którym posługują się Rosjanie, Białorusini, Ukraińcy, Bułgarzy, Serbowie. 

Garść impresji fotograficznych ze słowackiej części dawnego państwa morawskiego: 

Cyryl i Metody, apostołowie Słowian: 

Pomnik Cyryla i Metodego, Nitra. Fot. autora
 Nitra:

Fragment romańskiej budowli, zamek w Nitrze. Fot. autora


Kościół Archanioła Michała z pierwszej połowy XI wieku; niektóre elementy architektoniczne z XII - XIII wieku; miejscowość Dražovce, na peryferiach Nitry:

Drazovce, fot. autora

Kościół razem z otoczeniem.

Kościół wraz z widokiem jednego z siedmiu wzgórz Nitry


Kostoľany pod Tribečom (na północ od Nitry), kościół preromański - prymitywny, surowy, piękny; niestety dostawiono do niego w XX wieku obrzydliwą dobudówkę betonową - fragment widoczny po prawej stronie pierwszego zdjęcia:

fot. autora

fot. autora

Devin, wzgórze w północno - zachodniej części Bratysławy, fundamenty kościoła z czasów Wielkich Moraw (w oddali widać wijący się Dunaj):

Devin, fot. autora
Artefakty kościelne: dzwon i fragmenty okucia (ołtarza?); Wielkie Morawy:

fot. autora

fot. autora

niedziela, 25 maja 2014

Rzymianie na Słowacji

Rzymskie legiony zawędrowały na teren Słowacji w czasie wojen markomańskich, które rozgrywały się w latach 167 - 180 n.e. Legat II legionu pomocniczego Maximianus wraz ze swoimi 855 żołnierzami dotarł wówczas aż do miejsca nad rzeką Wag, w którym obecnie znajduje się miejscowość Trenczyn, wówczas miejsce to nazywało się Laurgaricio. Na pamiątkę swojego pobytu kazał w skale wykuć łacińską inskrypcję. Obecnie napis mieści się u stóp góry, na której położony jest trenczyński zamek. Można go obejrzeć jedynie wchodząc do Hotelu Elizabeth, którego personel zupełnie nie robi trudności by obejrzeć zabytek.


Trenczyn. Tablica Maximianusa. Fot. autora.

Trenczyn. Tablica Maximianusa. Fot. autora.
Cesarstwo Rzymskie przez lata graniczyło z barbaricum poprzez Dunaj. Do linii Dunaju wycofały się rzymskie legiony po śmierci Marka Aureliusza. Limes był strzeżony przez system fortów wojskowych, które z czasem były coraz bardziej umacniane tworząc niewielkie kamienne twierdze. Resztki takiego obozu wojskowego nad Dunajem znajdują się w miejscowości Iža. To tam znajdują się resztki fortu Celemantia.


Celemantia. Fot. autora.

Celemantia. Fot. autora.

Innym miejscem, w którym ulokowali się Rzymianie była góra Devin, gdzie kilka wieków później powstanie ważny gród państwa wielkomorawskiego. Z tego miejsca, oraz innych rzymskich osiedli na terenie Słowacji , wydobywane są różne artefakty. Zgromadzone zostały one w muzeum archeologicznym w Bratysławie


Bratysława, muzeum archeologiczne. Fot. autora.

W pobliżu dzisiejszej Bratysławy, tuż przy granicy węgierskiej, znajdują się resztki rzymskiej osady Gerulata (dzisiejsze Rusovce).

Gerulata. Artefakty rzymskie, fot. autora.

Gerulata, fot. autora.
Kiedy powstawały te różne rzymskie ośrodki, Cesarstwo trzymało się mocno na nogach. Dopiero w IV wieku zacznie się uginać pod kolejnymi ciosami zadawanymi przez germańskie plemiona. Dopiero w VI wieku nadejdą Słowianie.